不等式(★)
① 均值不等式链
二元形式:
其中常用的为 \(\frac{a + b}{2} \geqslant \sqrt{ab}\)。
常用方法:
- 齐次:如 \(x + 2y = 2xy\) 考虑化为 \(\frac{x}{y} + \frac{2y}{x} = 1\)。
- 乘1:乘上所求式化为互倒的形式。
- 硬解:一般无思路直接对条件硬解出 \(x, y\) 表达式再做。
- 取等条件不互斥时连续运用:
eg1: 已知 \(a, b > 0\),求 \(\frac{1}{a} + \frac{a}{b^2} + b\) 最小值。
原式 \(\geqslant 2\sqrt{a \cdot \frac{a}{b^2}} + b \geqslant 2\sqrt{2}\)。
① \(a^2 = b\) 取等;② \(b^2 = 2\) 取等 ⇒ \(a = b = \sqrt{2}\) 取等。
- 对数运算性质的考察:
eg2: \(a > 1, b > 1\), \(\log_2 a = \log_3 4\),求 \(ab\) 最小值。
条件变形为:\(\log_2 a \cdot \log_2 b = 4 \leqslant \left( \frac{\log_2 ab}{2} \right)^2\)
⇒\(\log_2 ab \geqslant 4\)
\(ab \geqslant 2^4 = 16\)。
当且仅当 \(a = b = 4\) 时取等。
- 三角换元处理:
eg3: 若 \(x^2 + y^2 \leqslant 1\),求 \(x^2 + xy - y^2\) 取值范围。
设 \(\begin{cases} x = r\cos\theta \\ y = r\sin\theta \end{cases}, \quad (r \in (0,1])\)
所求式 = \(r^2(\cos^2\theta + \cos\theta\sin\theta - \sin^2\theta)\)
= \(r^2(\cos2\theta + \frac{1}{2}\sin2\theta)\),记为 \(T\)。
∴ \(-\frac{\sqrt{5}}{2}r^2 \leqslant T \leqslant \frac{\sqrt{5}}{2}r^2\)
⇒ \(T \in \left[ -\frac{\sqrt{5}}{2}, \frac{\sqrt{5}}{2} \right]\)
- 配方法三角换元:
eg4: 若 \(x, y \in \mathbb{R}\) 满足 \(x^2 + y^2 - xy = 1\),求 \(x + y\)、\(x^2 + y^2\) 取值范围。
条件化为:\((x - \lambda y)^2 + \lambda y^2 = 1 \Rightarrow x^2 - 2\lambda xy + \lambda^2 y^2 + \lambda y^2 = 1\)
⇒ \(\begin{cases} \lambda^2 + \lambda = 1 \\ \lambda \ne 1 \end{cases}\) ⇒ 条件化为:\((x - \frac{1}{2}y)^2 + \frac{3}{4}y^2 = 1\)
记 \(x - \frac{1}{2}y = \cos\theta\), \(\frac{\sqrt{3}}{2}y = \sin\theta\)
\(x + y = \cos\theta + \sqrt{3}\sin\theta \in [-2, 2]\)
\(x^2 + y^2 = (\cos\theta + \frac{1}{\sqrt{3}}\sin\theta)^2 + (\frac{2}{\sqrt{3}}\sin\theta)^2\)
= \(\frac{4}{3} + \frac{2}{3}\sin(2\theta - \frac{\pi}{6}) \in \left[ \frac{2}{3}, 2 \right]\)
- 柯西(Cauchy)不等式:
记向量 \(\vec{a} = (x_1, y_1)\), \(\vec{b} = (x_2, y_2)\)
\(|\vec{a}| |\vec{b}| \geqslant \vec{a} \cdot \vec{b}\)
⇒ \(\sqrt{x_1^2 + y_1^2} \cdot \sqrt{x_2^2 + y_2^2} \geqslant x_1x_2 + y_1y_2\)
⇒ \((x_1^2 + y_1^2)(x_2^2 + y_2^2) \geqslant (x_1x_2 + y_1y_2)^2\)
\(\cos\langle \vec{a}, \vec{b} \rangle = 1\) 时取等,即 \(\frac{x_1}{x_2} = \frac{y_1}{y_2}\) 时取等。
- 权方和不等式:
在 Cauchy 不等式中令:\(x_i = \frac{a_i}{\sqrt{b_i}}\), \(y_i = \frac{a_2}{\sqrt{b_2}}\),\(x_2 = \sqrt{b_1}\), \(y_2 = \sqrt{b_2}\)
⇒ \((\frac{a_1^2}{b_1} + \frac{a_2^2}{b_2})(b_1 + b_2) \geqslant (a_1 + a_2)^2\)
⇒ \(\frac{a_1^2}{b_1} + \frac{a_2^2}{b_2} \geqslant \frac{(a_1 + a_2)^2}{b_1 + b_2}\)
当且仅当 \(\frac{a_1}{b_1} = \frac{a_2}{b_2}\) 时取等。
下面介绍加权不等式:
- 杨(Young)不等式:
若 \(p > 1, q > 1\) 且 \(\frac{1}{p} + \frac{1}{q} = 1\),
\(\forall a, b \geqslant 0\),有 \(ab \leqslant \frac{a^p}{p} + \frac{b^q}{q}\)。
证明:
记 \(\varphi(t) = \frac{t^p}{p} + \frac{b^q}{q} - bt\),其中 \(b, p, q\) 为常数。
\(\varphi'(t) = t^{p-1} - b\),令其等于0。
⇒ \(\varphi'(t_0) = t_0^{p-1} - b = 0 \Rightarrow t_0 = b^{\frac{1}{p-1}} = b^{\frac{q}{p}}\)
\(\varphi''(t) = (p-1)t^{p-2} > 0\),故 \(t_0\) 为全局极小点。
\(\varphi(t_0) = \frac{1}{p}(b^{\frac{q}{p}})^p + \frac{b^q}{q} - b^{\frac{q}{p}+1}\)
= \(\frac{1}{p}b^q + \frac{1}{q}b^q - b^q\)
= \(b^q(\frac{1}{p} + \frac{1}{q}) - b^q = b^q \cdot 1 - b^q = 0\)。
∴ \(\forall t \geqslant 0\),有 \(\varphi(t) \geqslant 0\),得证,且 \(a = b^{\frac{q}{p}}\),即 \(a^p = b^q\) 取等。
当 \(p = q = 2\) 时,构不等式等价于 AM-GM 不等式。
- Hölder 不等式(二元):
\(p > 1, q > 1, \frac{1}{p} + \frac{1}{q} = 1\),则有:
\(a_1b_1 + a_2b_2 \leqslant (a_1^p + a_2^p)^{\frac{1}{p}} (b_1^q + b_2^q)^{\frac{1}{q}}\)
证明:令 \(A = (a_1^p + a_2^p)^{\frac{1}{p}}\), \(B = (b_1^q + b_2^q)^{\frac{1}{q}}\)
\(\alpha_i = \frac{a_i^p}{A}\), \(\beta_i = \frac{b_i^q}{B}\)
⇒ \(\alpha_1^p + \alpha_2^p = 1\), \(\beta_1^q + \beta_2^q = 1\)。
由杨不等式:
\(\begin{cases} \alpha_1\beta_1 \leqslant \frac{\alpha_1^p}{p} + \frac{\beta_1^q}{q} \\ \alpha_2\beta_2 \leqslant \frac{\alpha_2^p}{p} + \frac{\beta_2^q}{q} \end{cases}\)
相加即证:\(\frac{\alpha_1^p}{p} + \frac{\alpha_2^p}{p} + \frac{\beta_1^q}{q} + \frac{\beta_2^q}{q} = \frac{1}{p} + \frac{1}{q} = 1\)
⇒ \((\frac{a_1}{A})^p = (\frac{b_1}{B})^q\) 时取等。
- 广义权方和不等式:
\(\frac{x_1^p}{y_1^{p-1}} + \frac{x_2^p}{y_2^{p-1}} \geqslant \frac{(x_1 + x_2)^p}{(y_1 + y_2)^{p-1}}\),其中 \(y_1, y_2 \geqslant 0\)。
- 闵可夫斯基不等式:
\(\left( (a_1 + b_1)^p + (a_2 + b_2)^p \right)^{\frac{1}{p}} \leqslant (a_1^p + a_2^p)^{\frac{1}{p}} + (b_1^p + b_2^p)^{\frac{1}{p}}\)
当且仅当 \(a_i = k b_i\) 时取等。
特例:\(p = 2\) 时:
⇒ \(\sqrt{(a_1 + b_1)^2 + (a_2 + b_2)^2} \leqslant \sqrt{a_1^2 + a_2^2} + \sqrt{b_1^2 + b_2^2}\) ,该式较为常用。
从几何角度为 \(|\vec{a} + \vec{b}| \leqslant |\vec{a}| + |\vec{b}|\)。
以上大部分加权不等式仅供了解,正常难以遇到。
- 拉格朗日乘数法(较为通用解法):
已知条件约束 \(g(x_i) = 0\),求 \(f(x_i)\) 极值:
记 \(\mathcal{L}(x_i, \lambda) = f(x_i) - \lambda g(x_i)\)
解方程组:
得出结果带回即可。
请注意该算法利用的是必要条件,得出的是驻点不一定为极值点。